طرح صنعتی و نحوه ثبت آن در داخل و خارج از کشور

طرح صنعتی و نحوه ثبت آن در داخل و خارج از کشور

طرح صنعتی چیست؟

    از نظر قانون ثبت اختراعات‌، طرحهای صنعتی‌و علائم تجاری((( هرگونه ترکیب خطوط یا رنگها و هرگونه شکل سه‌بعدی با خطوط‌، رنگها و یا بدون آن‌، به‌گونه‌ای که ترکیب یا شکل یک فرآورده صنعتی یا محصولی از صنایع دستی را تغییر دهد، طرح صنعتی است‌. در یک طرح صنعتی تنها دسترسی به یک نتیجه فنی بدون تغییر ظاهری مشمول حمایت از این قانون نمی‌باشد. )))

ترکیب خطوط یا رنگها و هرگونه شکل سه بعدی با خطوط ، رنگ یا بدون آن بگونه ای که ترکیب یا شکل یک فراورده را از نظر تزیینی و زیباشناختی تغییر داده و باعث جذب مصرف کننده گردد را طرح صنعتی می گویند . در یک طرح صنعتی تنها دسترسی به یک نسخه فنی بدون تغییر ظاهری مشمول حمایت قانون نمی باشد .

 آیا می دانستید اگر طرح جدیدی برای محصولات تولیدی خود ایجاد کرده اید یا بسته بندی منحصر به فردی ابداع کرده اید قبل از افشا باید آنرا ثبت نمائید؟ هر تغییر در شکل ظاهر یا نوع بسته بندی که باعث زیبا شدن محصول تولیدی شما گردید و باعث جذابیت محصولات شما  برای مصرف کننده موجب شود را قبل از افشا، بهتر است ثبت نمایید تا جلو سو استفاده رقبای خارجی و داخلی در بازارهای هدف گرفته شود.با ثبت طرح صنعتی شما می توانید به راحتی جلو و واردات یک محصول که تقلیدی از طرح تولیدی ثبت شده شما است را بگیرید.

طرح صنتی دایره وسیعی از محصولات صنعتی، خانگی ، اداری، ورزشی ، صنایع دستی، اسباب بازی ، مبلمان اداری ، لوازم برقی، خودرو و قطعات آن، ابزار های فنی و پزشکی بهداشتی ، اقلام لوکس، تزئینی ، منسوجات ، فرش و لباس ، ظروف آشپزخانه ، مصنوعات پلاستیکی و حتی بسته بندی طیف وسیعی از محصولات را شامل می شود . از اینرو و وفق ماده ۲۰ قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی علائم تجاری مصوب ۱۳۸۶ هرگونه ترکیب خطوط یا رنگها و هرگونه شکل سه بعدی یا خطوط، رنگها و یا بدون آن به گونه ای که ترکیب یا شکل یک فرآورده صنعتی یا محصول از صنایع دستی را تغییر دهد طرح صنعتی است”. در ضمن طرح صنعتی تنها دسترسی به یک نتیجه فنی بدون تغییرشکل ظاهری مشمول حمایت از این قانون نمی شود.

شاید یک طراح در طراحی طرح موردنظر به جنبه های مختلف مانند باب میل بازار ، انبار داری  ، تعمیر و نگهداری ، حمل و نقل ، تولید سریع و کم هزینه  … را در نظر داشته باشد اما آنچه را این قانون  به تعبیری دیگر حقوق طرح صنعتی حمایت می کند فقط  شکل و ظاهر آن  محصول آنهم از جنبه زیبایی شناسی  را شامل می گردد در سایر خصوصیات ،بخصوص ویژگی فنی یا عملکردی آن تحت حمایت این قانون نمی باشد.

 چرا طرح های صنعتی باید حمایت شوند؟

طرح صنعتی ارزش یک محصول را افزایش می هد. طرح صنعتی باعث می شود یک محصول برای مشتریان جذاب باشد و ممکن است حتی علت منحصر به فرد فروش محصولات گردد. بنابراین کسب حمایت از طرح های صنعتی جزء راهبردهای اصلی کسب و کار برای هر طراح یا تولید کننده باشد.

با حمایت از یک طرح صنعتی از طریق ثبت آن در اداره مالکیت صنعتی مالک از حق استفاده انحصاری و جلوگیری از نسخه برداری غیر مجاز یا تقلید توسط اشخاص ثالث برخوردار می شود. این امر ازنظر تجاری کاری مهم است چون توانائی رقابت کسب و کار را بهبود می بخشد و اغلب با خلق یک یا چند طرح جدید باعث افزایش درآمد  می گردد . از طرفی ارزش و اعتبار برند در طراحی های آن بنگاه اقتصادی بستگی دارد .

ثبت طرح صنعتی چه امتیازی را موجب می گردد؟

–    ثبت یک طرح صنعتی به مالک حق انحصاری از نسخه برداری غیر مجاز و تقلید توسط اشخاص ثالث جلوگیری می نماید.

–   ثبت طرح های صنعتی فعالیت صادقانه تجاری و رقابت عادلانه را تشویق می کند ضمن اینکه به نوبه خود تولید طیف وسیعی از محصولات که از نظر زیبائی شناختی جذاب هستند را ارتقاء خواهد داد.

– ثبت یک طرح ارزشمند باعث بازگشت مطلوب سرمایه گذاری شده چرا که مالک طرح باتوجه به اینکه اطمینان از انحصاری بودن محصول خود دارد در ارتقاع کیفیت آن دقت نموده و این امر موجب شناخت محصول و اطمینان بازار و مشتریان شده و در نتیجه درآمد بیشتری را بوجود می آورد.

– طرح های صنعتی دارائی تجاری هستند که می توانند ارزش و پرستیژ یک شرکت و محصولات آنرا افزایش دهد، هرچه موفقیت و عرضه یک طرح بیشتر باشد ارزش آن برای شرکت بیشتر خواهد بود.

– مالک طرح صنعتی ثبت شده می تواند با واگذاری اجازه بهره برداری از یک طرح به دیگر برای مدت مشخص از امتیازات لازم بهره مند گردد. به عبارتی دیگر طراح با نگاه تجاری می تواند به طور مستقیم یا غیر مستقیم به بازار تولید و تنوع محصولات کمک کند.

– ثبت یک طرح صنعتی به شرکت ها این فرصت را می دهد که میزان موفقیت محصولاتشان را در بازار ارزیابی نموده و با اطمینان از بازگشت سرمایه و انحصاری بودن آن نسبت به تولید و عرضه آن اقدام نمایند.

 

طرح های جدید و خلاقانه چه تأثیری برکسب و کار دارند؟

بنگاههای اقتصادی اغلب زمان و منابع قابل ملاحظه ای برای ارتقاء میزان جذابیت محصولاتشان اختصاص می دهند. طرح های اصیل و جدید اغلب با اهداف زیر تهیه می شوند.

۱- سازگار کردن محصولات به منظور اینکه برای بخش های خاص بازار جذابیت داشته باشند. تغییرات جزئی  در طرح برخی محصولات (مثلاًساعت) باعث می شود برای گروه های مختلف جنسیتی ، سنی، فرهنگی یا اجتماعی مناسب باشند. ضمن اینکه عملکرد اصلی یک ساعت بدون تغییر باقی می ماند، بطور کلی سلیقه کودکان و بزرگسالان در طراحی ممکن است متفاوت باشد. این نگاه به طراحی در بین تولیدکنندگان بسیار مهم و حیاتی است ، زیرا تولید کنندگان همواره به این موضوع توجه دارند که طرحی را برای بازار ایران تولید می کنند با طرحی که برای فلان کشور باید تفاوت داشته باشد و یا ا ستانهای مختلف به نوع بسته بندی رنگ و حتی کیفیت محصولات، دارای سلائق متفاوت هستند گروه صنعتی کودکان به قوطی شامپوهای تمایل دارند که دارای شکل عروسکی یا فانتزی باشد. لذا یک تولید کننده موفق باید خود را همواره تلاش می کند که خود را با سلائق آحاد جامعه تطبیق داد و درخواستهای آنان را اجابت نماید. اجرای این خواسته گروه های مختلف مردم مستلزم هزینه در زمینه مطالعه طراحی و غالب سازی خط تولید و حتی توزیع می باشد. لذا وقتی یک محصول برای یک بخش از جامعه یا قسمتی از نیاز بازار آماده و عرضه شد خیلی سریع توسط رقبا با هزینه بسیار نازل مهندسی معکوس و کپی برداری خواهد شد سپس برای جلوگیری از این کار و همچنین اطمینان از  برگشت سرمایه تنها راه ثبت کلیه محصولات و فرایندهای نوآورانه در کپی قالبهای حقوق مالکیت معنوی می باشد.

۲- ایجاد بازار مناسب جدید: در یک بازار رقابتی، بسیاری از شرکت ها در پی ایجاد بازار مناسب از طریق معرفی طرح های مبتکرانه برای محصولات جدید خود هستند تا آنها را از محصولات رقبایشان متمایز سازند. این امر در خصوص اقلام عادی مانند انواع کفش، لوازم آشپزخانه ، لوازم خانه، لوازم اداری و همچنین اقلام گرانقیمت مانند جواهرات ، رایانه یا اتومبیل صادق است. بازار موجود تحت سیتره برندها و محصولاتی بوده . شما برای اینکه بتوانید جایی در این بازار پیدا کنید چاره ای نیست که یک حرف جدید برای گفتن داشته باشید باید برند خود را با محصولات جدید وارد بازار گردد و به بازار تحمیل کنید تا مصرف کننده از عادت گذشته دست کشیده تا به محصولات شما اقبال نمایند.

۳- تقویت علائم: طرح های مبتکرانه اغلب با علائم متمایز کننده همراه هستند تا صفت مشخصه علائم تجارتی یک شرکت را ارتقاء بخشند. بسیاری از شرکت ها با تمرکز جدی بر طرح محصول خود وجهه علائم خود را بطور موفقیت آمیز ایجاد یا تغییر شکل می دهند. یک برند (علامت تجارتی) به تنهایی فقط با تبلیغات نمی تواند جایگاه خود را تثبیت نماید چون قاضی نهایی مردم هستند در واقع ، یک بار می توان مصرف کننده کلاه گذاشت سپس باید با مردم صادق بود و نه ابزار نیک یک برند بزرگ شود و اعتماد عمومی را جلب نماید باید خلاقیت و نوآوری داشته باشد و نیاز بازار مصرف را برآورده نماید تا از گردونه رقابت عقب نماند. برای اینکه این اقدامات نوآورانه توسط دیگران چپاول نشود. ابتدا باید آنرا ثبت نماید تا از حمایت قانونی برخوردار شود.

چگونه می توان از طرح های صنعتی حمایت کرد؟

در بسیاری از کشورها از جمله ایران طبق ماده ۵۲ قانون  ، طرح صنعتی باید ثبت شود تا تحت حمایت قوانین مربوط به طرح صنعتی قرار گیرد. طبق ماده ۲۸ قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری بهره برداری از هر طرح صنعتی ثبت شده توسط اشخاص غیر مشروط به موافقت مالک است که شامل ساخت ، فروش و وارد کردن اقلام حاوی طرح صنعتی ثبت شده می باشد. مالک می تواند علیه هر شخصی که بدون موافقت او حقوق وی ناشی از ثبت را نقض کند در دادگاه اقامه دعوی نماید.

ویژگی لازم برای ثبت طرح صنعتی چیست و چه فرایندی را طی می نماید؟

براساس ماده ۲۱ قانون ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی و علائم تجاری مصوب سال ۱۳۸۶ طرح صنعتی زمانی قابل ثبت است که جدید یا اصیل باشد طرح صنعتی زمانی جدید است که از طریق انتشار بطور محسوس و یا از طریق استفاده عملی یا به نحو دیگر قبل از تاریخ تسلیم اظهارنامه برحسب مورد قبل از حق تقدم در هیچ نقطه ای از جهان برای عدم افشا نشده باشد و همچنین طرحی اصیل است که بطور مستقل توسط طراح پدید آمده و یا تقلید از طرح های موجود نباشد به نحوی که از دید  یک کاربر آگاه متفاوت از طرح  هایی باشد که قبلا در اختیار عموم قرار گرفته است. یعنی قائم به ذات طراح باشد اگر آن طراح نبود هرگز آن طرح بوجود نمی آمد در صورت افشاء طرح صنعتی ظرف مدت شش ماه قبل از تاریخ تقاضا یا در موارد مقتضی قبل از تاریخ حق تقدم ، مانع ثبت نخواهد بود . طبق مواد ۲۶ و ۷۷ آئین نام قانون ثبت اختراعات ، طرح های صنعتی وعلائم تجاری   استفاده از مهلت ارفاقی مقرر در بند هـ ماده ۴ قانون از جمله ناظر بر موارد زیر است:

۱-  افشاء به دلیل یا در نتیجه سوء استفاده اشخاص ثالث یا ذی‌حق قبلی متقاضی انجام شده باشد؛

۲- افشاء در نتیجه شرکت در یک نمایشگاه رسمی باشد که در این فرض متقاضی باید گواهی شرکت در این نمایشگاه را که به تأیید مسئولان ذی‌ربط رسیده همراه با درج این مطلب که اختراع فقط در نمایشگاه مذکور به نمایش گذاشته شده است، ظرف ۳۰ روز از تاریخ تسلیم اظهارنامه به مرجع ثبت تسلیم نماید.

  تبصره – منظور از نمایشگاه رسمی نمایشگاهی‌است که توسط دولت یا ادارات ذی‌صلاح داخلی تشکیل می‌شود و یا توسط دولت یا اشخاص ذی‌صلاح در یک کشور عضو کنوانسیون پاریس و در سطح بین‌المللی برگزار می‌گردد. در فرض اخیر گواهی مسؤولان ذی‌ربط نمایشگاه رسمی باید به تأیید نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران رسیده باشد.

تقاضای ثبت طرح صنعتی به موجب اظهارنامه ثبت طرح صنعتی، مرجع ثبت شروع می گردد که باید عکس ، ترسیم و سایر مشخصات ظاهری کالا که تشکیل دهنده طرح صنعتی هستند و ذکر نوع فراورده هایی که طرح صنعتی برای آنها استفاده می شود خواهد بود و اگر طرح صنعتی سه بعدی باشد اداره می تواند نمونه ای از واقعی با ماکت آنرا از تسلیم کننده مطالبه نماید. اظهارنامه باید در بردارنده مشخصات هویتی متقاضی و طراح به همراه مدارک هویتی آنها باشد. بنابر این در هر اظهارنامه دو نوع مالکیت وجود دارد یکی مالک مادی دیگر مالک معنوی. مالک مادی همان متقاضی اعم از شخص حقیقی یا حقوقی است که پس از ثبت مالک مادی طرح شده و می تواند هرگونه دخل و تصرف در آن را داشته باشد. اما طراح ، مالک معنوی شناخته شده و حق انتقال یا واگذاری یا شراکت به غیر را ندارد. تاریخ اظهارنامه همان تاریخ تسلیم آن به مرجع ثبت یا ثبت الکترونیکی بوده و تحت حمایت قانونی قرار خواهد گرفت. مرجع ثبت پس از وصول برای تطابق آن با ما مفاد ماده ۲۰ و ۲۲ و بند و ماده ۴ قانون مذکور آنرا ثبت و اجاطه انتشار در روزنامه رسمی صادر مینماید .

تذکر یک: متقاضی می تواند تا زمان قبل از ثبت ، اظهارنامه خود را مسترد نماید.

تذکر دو : متقاضی می تواند انتشار آگهی را تا یک سال به تاخیر بیاندازد که در صورت وجود امکانات عمل خواهد بود.

 راه های ثبت طرح صنعتی چیست؟ یا چگونه می توان طرح صنعتی را ثبت کرد؟

الف- ثبت طرح صنعتی در داخل کشور

حمایت از طرح های صنعتی به قلمرو کشورها محدود می شود (اصل استقلال و اصل سرزمین) این یعنی حمایت از طرح صنعتی بطور کلی به کشور یا منطقه ای محدود می شود که طرح مزبور را در آنجا ثبت کرده است بنابر این اگر مایلید طرح صنعتی تان در بازارهای صادراتی حمایت شوند باید مطمئن شوید در آن کشورهای خاص تقاضانامه کسب حمایت تسلیم نموده اید.

 حتماً به خاطر داشته باشید که ظرف ۶ ماه از تاریخی که تقاضای کسب حمایت در اولین کشور تسلیم شد فرصت دارید برای کسب حمایت، در سایر کشورها از حق تقدم استفاده نمایید بعضی از کشورها پس از پایان ۶ماه حق تقدم طرح صنعتی تقاضا شده را افشاء شده تلقی نموده و از ثبت آن خودداری می نمایند.

برای ثبت طرح صنعتی در داخل کشور؛ متقاضی باید به سایت iripo.ssaa.ir مراجعه پس از تکمیل اظهارنامه و پیوست نمودن ضمائم قانونی بصورت الکترونیکی به اداره مالکیت صنعتی ارسال نماید. مراتب پس از بررسی و انطباق آن با مفاد قانون و آئین نامه و در صورت عدم وجود منع قانونی بنام متقاضی ثبت و تحت حمایت قانون قرار خواهد گرفت.

ب- روشهای ثبت طرح صنعتی در خارج از کشور

۱-ثبت ملی

روش ثبت ملی به مانند ثبت در کشور مبدا (داخلی) می باشد یعنی متقاضی باید پس از انتخاب کشور هدف با انتخاب وکیل یا مراجعه حضوری (بستگی به قانون ملی کشور هدف دارد) کلیه مدارک را به زبان کشور هدف ترجمه پس از تایید مراجع ذی صلاح به اداره مربوطه ارائه نماید که مستلزم هزینه و زمان بیشتری خواهد بود.

۲- ثبت منطقه ای:

گروهی از کشورها دارای معاهده همکاری منطقه ای می باشند که در صورت ثبت در یکی از کشورهای عضو، سایر کشورهای عضو آن معاهده آن طرح را حمایت خواهند نمود اتحادیه های منطقه ای شامل حوزه های ذیل می باشند.

الف- اداره منطقه مالکیت صنعتی آفریقا (ARIRO) برای حمایت از طرح ها در کشورهای آفریقایی انگلیسی زبان

ب – اداره طرح های بلوکس (BDO) برای حمایت در بلژیک هلند و لوکزامبورگ

ج – اداره هماهنگ سازی بازارهای داخلی (OHIM) برای طرح های اتحادیه ای در کشور عضو اتحادیه اروپایی

د – سازمان مالکیت معنوی آفریقا (OAPI) برای حمایت از کشورهای آفریقائی فرانسه زبان

۳- ثبت بین المللی

ابتدا باید گفته شود که درهیچ نقطه ای از جهان سیستمی وجود ندارد که شما طرح صنعتی ، اختراع ، علامت تجاری یا نشان جغرافیایی مورد تقاضای خود را در یک کشور ثبت نموده و در سایر کشورها حمایت شود. همچنانکه توضیح داده شد فقط در ثبت منطقه ای آن هم در شرایط خاص چنین سیستمی وجود دارد به هرحال برای ثبت بین المللی شما طبق موافقت نام لاهه (معاهده‌ای که به منظور ثبت بین المللی “تقاضای یکپارچه” طرح صنعتی به وجود آمده و سازمان جهانی مالکیت معنوی (wipo)  متولی اجرای آن است) اتباع هریک از کشورهای عضو موافقتنامه می‌توانند با تکمیل یک تقاضانامه بین المللی به بخش اجرای معاهده لاهه مستقر در سازمان جهانی مالکیت معنوی تسلیم نماید، در خواست وی به کشورهای مورد تقاضا ارسال (احتمال دارد بعضی کشورها تقاضای ثبت شما را پذیرفته بعضی از کشورها هم نپذیرند) درصورت پذیرش در کشورهای مورد تقاضا مورد حمایت قرار خواهد گرفت اما کشورهایی که تقاضای شما را رد کردند شما می توانید به این تصمیم اعتراض نمایید. چنانچه ثبت شود مورد حمایت قرار خواهد گرفت اگر هم تقاضای شما مجدداً رد شود تحت حمایت قانون آن کشور نخواهد بود.

فعلاً کشور ما عضو این موافقت نامه نمی باشد ، اما کشورما درخصوص ثبت بین المللی اختراع به معاهده PCT درخصوص ثبت بین المللی علائم تجارت به معاهده پروتکل مادرید درخصوص ثبت بین المللی نشان جغرافیایی به معاهده لیسبون درخصوص ثبت مبدا غیرواقعی کالا به معاهده مادرید عضو می باشد

موسسه حقوقی عدالت پارس با بهره گیری از دانش و تجربیات وکلای دادگستری و تحصیل کرده های مربوط به این زمینه کلیه خدمات مربوط به ثبت انواع شرکت های تجاری و غیر تجاری و ثبت برند و علایم تجاری و ثبت اختراع و طرح صنعتی را ارائه می دهد ، شما می توانید چنانچه نیاز به کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با قوانین و رویه های موجود و همچنین نحوه فعالیت موسسه دارید به صورت تلفنی و یا حضوری رایگان این نیاز را برطرف نمایید .

 


چاپ   ایمیل